ελεύθερα κείμενα – copy, right – copy left…

        […] Αν εξαιρέσωμεν την του κουρέως, ουδεμία υπάρχει παρ’ ημίν τέχνη ευκολωτέρα της του συγγραφέως. Εμμανουήλ Ροΐδης

Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα από τα εμβόλιμα-σχολιαστικά κείμενα που περιέχονται στο βιβλίο «Γεώργιος Κηπιώτης, ένας φίλος των παιδιών». Το βιβλίο στηρίχτηκε στα γραπτά κατάλοιπα -προσωπικές σημειώσεις, αλληλογραφία- ενός καθηγητή που έζησε εκατό χρόνια και συμμετείχε και κατέγραψε τα σημαντικότερα γεγονότα του 20ου αιώνα.  Δούλεψε σε σχολεία της Μακεδονίας, Θράκης και των νησιών του Αιγαίου, ασχολήθηκε με τον προσκοπισμό και αφιερώθηκε στους μαθητές και προσκόπους του.

 

Περί Εφευρέσεως

Αντίκρυ στο σπίτι που κατοικώ είναι ο λόφος όπου οι Βρονταδούσιοι Χιώτες, όσοι διέφυγαν τη σφαγή το 1822, ξανάχτισαν το Βροντάδο αναβιώνοντας έτσι στη Σύρο το γενέθλιο τόπο τους. Πριν από καιρό, κάνοντας μια βόλτα εκεί και ρίχνοντας ματιές στα λιθόστρωτα δρομάκια σε αναζήτηση λαξεμένων ή ζωγραφισμένων γκράφιτι, όπως κάνω χρόνια τώρα, ανακάλυψα, στη θέση Δήλι, σκαλισμένη πάνω σε μια μεγάλη πέτρα μια αρχαϊκή επιγραφή που έγραφε: ΠΕΤΡΗ ΜΗΝ ΕΜΙ ΚΑΛΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΙΘΑΔΗΚΣ, δηλαδή, Είμαι ένας ωραίος βράχος και μη με θρυμματίζεις.

Η επιγραφή, χρονολογημένη από το φίλο επιγραφικό Άγγελο Ματθαίου, είναι του 550 περίπου π.Χ. ενώ στην ίδια τοποθεσία πρέπει να υπήρξε αρχαίος ναός, γιατί ο βράχος φαίνεται να έχει λαξευτεί προ αμνημονεύτων χρόνων για να αποτελέσει τη βάση κάποιου τετράγωνου κτίσματος. Επιπλέον διέκρινα κάποια σμιλεμένα σκαλιά εισόδου και ψάχνοντας ολόγυρα βρήκα οψιανούς, άξαχες και πολλά κεραμικά όστρακα.  Αργότερα, διαβάζοντας την Ιστορία της νήσου Σύρου του Αββά Στέφανου Γ. Δελλαρόκα (1790) βρήκα το ακόλουθο απόσπασμα και το συνέδεσα με την επιγραφή στο Δήλι: «Επί τρικυμιών, όταν οι εναντίοι άνεμοι εκώλυον τους προσκυνητάς να εισέρχωνται εις τον λιμένα της Δήλου και ηνάγκαζον αυτούς να προσορμίζωνται εις τον της Σύρου, εάν έβλεπον ότι οι εναντίοι άνεμοι ήθελον διαρκέσει επί πολύ ή ότι αι υποθέσεις των δεν τοις επέτρεπον να παραμείνωσιν, εκαθαρίζοντο (εν Σύρω) εν τω ύδατι της πηγής, όπερ μετεχειρίζοντο επί τούτω εγγύτατα του λιμένος, έφθανον εις την κορυφήν μικρού όρους πλησίον κειμένου και αντίκρυ της Δήλου, και εκείθε απηύθυνον τω Απόλλωνι τας προσευχάς των, τας προσφοράς και τας θυσίας των. Το βουνόν τούτο δια την αιτίαν ταύτην ωνομάζετο όρος της Δήλου, το καλούμενον δ’ έτι Δήλι».

Κατανόησα λοιπόν ότι οι Σύριοι κάτοικοι της νήσου παρακολουθούσαν με δέος αλλά και κάποια ζήλεια, ήδη από την εποχή εκείνη, τα κατάφορτα από προσκυνητές κωπήλατα πλοία  να προσπερνούν τη Σύρο και να κατευθύνονται στα ιερά νησιά της Δήλου και της Τήνου, όπου βρίσκονταν αντίστοιχα ο ναός του Απόλλωνα και ο ναός του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης.

Και αυτό επαναλήφθηκε ξανά στην Τήνο τα πρώτα επαναστατικά χρόνια, με την εύρεση της εικόνας της παναγίας, οπότε και απέκτησε το προσωνύμιο  Ιερά Νήσος της Μεγαλόχαρης. Η εύρεση της εικόνας το 1823 θεωρήθηκε πανελλήνιο θεϊκό μήνυμα και οι οπλαρχηγοί μαζί με όλα τα γνωστά πρόσωπα της επανάστασης έσπευσαν να την προσκυνήσουν, πράγμα που αποτέλεσε την καλύτερη διαφήμιση για την Τήνο που θα επιβραβευθεί για τη συνεισφορά της στον εθνικό αγώνα με το να καταστεί το κέντρο της ελληνορθόδοξης λατρείας. Έτσι ακριβώς, όπως συμβαίνει σε τόσες μεριές του πλανήτη, όπου οι θρησκόληπτοι πιστοί ωθούμενοι από μιαν ανάγκη καλλιέργειας ψευδούς συνείδησης, ήδη από τους αρχαίους χρόνους έως και σήμερα, συρρέουν για να προσκυνήσουν τους ιερούς τόπους, είτε επρόκειτο για το Ηραίο της Σάμου ή την ιερά νήσο Σαμοθράκη, τις πρωτοχριστιανικές κατακόμβες της Μήλου, την Εκατονταπυλιανή της Πάρου, την ιερά μονή του Θεολόγου στην Πάτμο, τους αγίους τόπους στην Παλαιστίνη, τη Μέκκα, το Κιότο και τη Νάρα, το Θιβέτ, την Παρθένο της Φάτιμα, τη Θεοτόκο της Λούρδης ή την Αειπάρθενο της Γουαδελούπης αλλά και τόσα άλλα ιερά μέρη ανά τον πλανήτη.

Μου έγινε λοιπόν απολύτως σαφές πως οι κάτοικοι της Σύρου, αλλά και των άλλων γειτονικών νησιών, παρακολουθώντας τη συρροή των θρησκευόμενων στην Τήνο και το χρήμα που άφηναν πίσω τους, πίστεψαν βαθύτατα στην οικονομική ευημερία που έφερε στο νησί η εύρεση μιας «θαυματουργής» εικόνας.

Και είναι η ίδια εποχή που δημιουργείται η Ερμούπολη από τους κυνηγημένους πρόσφυγες των νησιών του ανατολικού Αιγαίου. Η Σύρος κατοικείτο από το 13ο αιώνα σχεδόν μόνον από καθολικούς κατοίκους και ήταν το κέντρο του καθολικισμού στο αρχιπέλαγος. Φραγκοκρατούμενη μέχρι τα μέσα του 16ου αιώνα, περνάει στη συνέχεια στα χέρια των Οθωμανών, αλλά λόγω των καθολικών κατοίκων της συνεχίζει να απολαμβάνει προστασίας από το γάλλο βασιλιά.

Εξαιτίας της πολιτικής ουδετερότητάς της, της κεντρικής θέσης της στο Αιγαίο και του μεγάλου και προστατευμένου φυσικού λιμανιού της, αποτέλεσε ιδανικό καταφύγιο για τους Χιώτες, Ψαριανούς και Κασιώτες που μετοίκησαν εδώ το 1822 και 1824 μετά τον ξεσηκωμό και τις σφαγές που ακολούθησαν από τους Οθωμανούς. Και μέσα σε πολύ λίγα χρόνια οι πρόσφυγες δημιούργησαν μια μεγαλειώδη πόλη, την Ερμούπολη.

Κι έγινε το λιμάνι της κέντρο του εμπορίου της νέας χώρας. Με εργοστάσια,  ναυπηγεία, με στόλο πλοίων εμπορικών και επιβατικών που κινούνταν από ανατολή σε δύση και από βορρά προς νότο, με μια αστική τάξη  που είχε χρήμα με ουρά και χιλιάδες εργάτες, άντρες και γυναίκες. Αλλά η οικονομική άνθηση του νησιού δεν κράτησε περισσότερο από εξήντα χρόνια και το 1900 βρίσκει την Ερμούπολη σε παρακμή και το λιμάνι της να παίζει πλέον περιφερειακό ρόλο. Ο ισθμός της Κορίνθου έχει πλέον διανοιγεί και σε συνδυασμό με την ανάπτυξη των χερσαίων μεταφορών ο Πειραιάς έχει πάρει τώρα τα πρωτεία και την εμπορική θέση της Ερμούπολης.

Το 1936, ο Ερμουπολίτης διανοούμενος Ανδρέας Δρακάκης περιγράφοντας τη ραγδαία πλέον οικονομική καταβύθιση της Ερμούπολης σημειώνει σε άρθρο του σε τοπική εφημερίδα: «H απογραφή του 1928 παρουσιάζει την Ερμούπολιν με πληθυσμόν 21.000 όσον δηλαδή δεν είχε ποτέ κατά την τελευταίαν πεντηκονταετίαν. Από έτους όμως συμβαίνει κάτι το οποίον δεν συνέβαινεν άλλοτε. Δεν φεύγει μόνον η γνωστή οικογένεια της εναπομεινάσης κοινωνικής κινήσεως της Σύρου. Φεύγουν ομαδικώς επαγγελματίαι πάσης φύσεως, υπάλληλοι, εργάται, μικροεπαγγελματίαι, έμποροι, επιστήμονες, βιομήχανοι. Πρόκειται περί μιας ομαδικής εξόδου. Διέρχεταί τις τας συνοικίας της πόλεως και βλέπει τας πλείστας των μικρών οικιών εγκαταλελειμμένας και ερωτών πληροφορείται ότι ο ιδιοκτήτης μετώκησεν εις Αθήνας ή Πειραιά. Απαντά τις τον υποδηματοποιόν ή τον κουρέα του και πληροφορείται ότι και αυτός ετοιμάζεται να αναχωρήση. Ο έμπορος ετοιμάζει τας αποσκευάς του και εν μέσω του γενικού αυτού πανικού, διότι περί πανικού πρόκειται, ακούεται το άγγελμα της μεταφοράς εκ Σύρου δύο εκ των μεγάλων βιομηχανιών. Οι εργάται μη δυνάμενοι πλέον να ζήσουν λόγω του περιορισμένου κύκλου των εργασιών, όσοι δεν έφυγαν από την Σύρον, συντηρούνται από τα ημερομίσθια των γυναικών των. Το συναίσθημα της απελπισίας το οποίον κατέχει όλους τους απομένοντας επαγγελματίας είναι δυσπερίγραπτον. Τους βλέπεις περιλύπους, απογοητευμένους να περιμένουν εις τας θύρας των καταστημάτων των τον μη εμφανιζόμενον πελάτην και αισθάνεσαι κατάκαρδα την απελπισίαν των ανθρώπων αυτών. Κάθε κίνησις εις την πόλιν μας εξηφανίσθη. Οι αργόσχολοι των καφφενείων ασχολούνται ήδη με τας εγκαταλειπούσας την γενέτειραν οικογενείας και οι ολίγοι περιπατηταί της ωραίας παραλίας μας παρακολουθούν καθ’ εκάστην με πόνον τας φορτηγίδας καταφόρτους επίπλων αναχωρούντων γνωστών και αγνώστων. Είναι γεγονός πλέον ότι επήλθεν η μοιραία εποχή της οριστικής καταρρεύσεως».

Ε λοιπόν, κατά το σωτήριον εκείνο έτος, και συγκεκριμένα το Μάιο του 1936,  τραβάει ο άγιος από το μανίκι του τον άσσο και  συμβαίνει, ως ιστορική αναγκαιότητα, το θαύμα. Εκείνο τον καιρό μητροπολίτης είναι ο Φιλάρετος, που έχει έλθει από το Σικάγο 5 χρόνια πριν· εκ Σικάγου επίσης έχει έλθει και έχει εγκατασταθεί στη Σύρο και ένας πλούσιος ομογενής φίλος του ονόματι Αθανάσιος Ασημακόπουλος.

Τις τελευταίες ημέρες του Μάη, ένας μπακάλης της Ερμούπολης, ονομαζόμενος Μανούσος Πελέκης, ταλαιπωρούνταν από συνεχή ενύπνια οράματα κατά τα οποία άκουγε καλπασμό αλόγου συνοδευόμενο από την εμφάνιση ενός «αγίου» που ερχόταν μέχρι το κρεβάτι του και του έλεγε ότι πρέπει να πάει να σκάψει στο τάδε μέρος -που βρισκόταν πολύ κοντά στο σπίτι του καθηγητή Γ. Κηπιώτη- για να βρει τη θαμμένη εικόνα του, που σε διαφορετική περίπτωση θα σάπιζε. Μάλιστα, ο ίδιος ο «άγιος» τον οδήγησε μέχρι εκεί για να του δείξει το ακριβές σημείο.

Το μέρος αυτό, κοντά στα Βαπόρια και στα πλουσιόσπιτα αλλά και απόμερα στην εξοχή, βρισκόταν αντίκρυ στη Χώρα της Τήνου και στη χρυσοφόρα εκκλησία της μεγαλόχαρης. Ένα τοπίο γεμάτο γκρεμνά με μια φυσική αγριάδα που υποβάλλει, τόπος νυκτερινών ερωτικών συνευρέσεων αλλά και μέρος όπου επέλεξαν κάποιοι για να δώσουν τέλος στη ζωή τους. Μια εξοχική τοποθεσία, τέλος πάντων, με ιδιαίτερη φόρτιση. Κάποτε στο παρελθόν την είχε επιλέξει ένας ιερομόναχος ονόματι Ιωάσαφ, γνωστός της οικογένειας Πελέκη, για να χτίσει τη δική του εκκλησία που όμως έμεινε ημιτελής, διότι παρενέβη ο τοπικός μητροπολίτης, «…για να μη κτισθή η ιδιωτική εκκλησία που θα προκαλούσε την μείωσιν των πόρων της γειτονικής ενορίας του αγίου Νικολάου, εάν συντελείτο η ίδρυσις τού ου μακράν της πόλεως εξοχικού τούτου ναού», (εφημ. ΗΛΙΟΣ, 29 Ιουλίου 1901). Κλασικές ιστορίες στην εκκλησιαστική πρακτική ανά τους αιώνες…

Ο Μανούσος Πελέκης -όπως αφηγείται ο ίδιος- αποφασίζει κάποια στιγμή να πάει στο γνωστό του Αθανάσιο Ασημακόπουλο, τον εκ Σικάγου, και να του εμπιστευθεί το όραμά του. Την άλλη μέρα πηγαίνουν οι δυο τους, μαζί και με έναν εργάτη, στο περί ου ο λόγος σημείο, σκάβουν και βεβαίως βρίσκουν την παραχωμένη εικόνα που είναι σχεδόν κατεστραμμένη. Μια και δυο πηγαίνουν στο μητροπολίτη Φιλάρετο και το αναφέρουν. Το συμβάν αυτό θεωρήθηκε αυθωρεί από τον μητροπολίτη Φιλάρετο ως «εύρεση της θαυματουργής» εικόνας του «αγίου Δημητρίου».

Και η σκηνοθετημένη φανέρωση έγινε το σύμβολο που προσκυνούσε τις επόμενες ημέρες το εμποτισμένο συνειδησιακά με ψεύδος κομμάτι της συριανής κοινωνίας που οσφραινόταν ότι εδώ υπάρχει ψωμί. Κόσμος άρχισε να συρρέει στον τόπο της «εύρεσης». Μέρος των κατοίκων, που είχε πάθει ομαδική παράκρουση, ξημεροβραδιαζόταν στην «εύρεση» ενώ το άλλο κομμάτι της συριανής κοινωνίας, που δε συμμετείχε, κάγχαζε λέγοντας ότι εδώ πρόκειται για «εφεύρεση».

Ένα άρθρο στην εφημερίδα ΤΥΠΟΣ των Αθηνών, λίγες μέρες μετά την «εύρεση», στις 18 Ιουνίου 1936, τάραξε τα νερά και προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων στην τοπική κοινωνία και στον τοπικό τύπο:

 

Μεταξύ θρύλου και πραγματικότητας

Η περιπετειώδης ιστορία της ευρεθείσης εν Σύρω θαυματουργού εικόνος

ΣΥΡΟΣ, Ιούνιος (Του ανταποκριτού μας  Άγγελου Σύριου).

«Μεγαλοπρεπής ετελέσθη λιτανεία εις λατρείαν της προ ημερών ανακαλυφθείσης ιεράς εικόνος, η ανακάλυψις της οποίας παραμένει μυστηριώδης και ανερμήνευτος.

Ο Σεβ. Σύρου κ. Φιλάρετος εις ανακοινωθέν αυτού, το οποίον κατά χιλιάδας αντιτύπων διένειμεν εις τον λαόν της Σύρου, δίδει το όνομα του Αγίου Μεγαλομάρτυρος Δημητρίου εις την ανευρεθείσαν ιεράν εικόνα. Η εν λόγω εικών παρουσιάζει έφιππον άγιον επί ερυθρού ίππου. Είνε όμως εφθαρμένη ιδίως εις το κάτω μέρος και χωρίς όνομα, εις τρόπον ώστε δεν είνε δυνατόν να διαπιστωθή εάν είνε ο Άγιος Δημήτριος, ο Άγιος Θεόδωρος, ο Άγιος Μηνάς ή άλλος τις των εφίππων εικονιζομένων αγίων.

Ο Σ. κ. Φιλάρετος ήχθη εις το συμπέρασμα ότι πρόκειται περί του Αγίου Δημητρίου δια να δώση πέρας εις τας ασεβείς συζητήσεις.

Είμεθα πιστοί και εν τω ενδιαφέροντι ημών υπέρ του γοήτρου της εκκλησίας ημών θα ηθέλαμεν να γνωρίζωμεν ποίαν γνώμην έχει σχετικώς η Ι. Σύνοδος επί του προκειμένου.

Η πάνδημος λιτανεία εν Σύρω εις ην υπεχρεώθησαν να παραστούν αι αρχαί της Ερμουπόλεως, αι κωδωνοκρουσίαι, αι πομπαί, όλα αυτά τα επέτρεψε η Ι. Σύνοδος αβασανίστως εις το κέντρον του καθολικισμού χωρίς να φοβηθή τα σχόλια των ετεροδόξων που παρακολουθούν τα γεγονότα αυτά με επιστημονικόν, θεολογικόν μάτι. Ας προσέξη η Σ. Ι. Σύνοδος, διότι το γεγονός τούτο αβασανίστως διαχειρισθέν, έχει χωρίσει τον χριστεπώνυμον λαόν της Σύρου εις δύο στρατόπεδα. Οι μεν κλαίουν και προσεύχονται, οι δε περιγελούν και χλευάζουν. Και οι δεύτεροι δεν είνε εκ των ετεροδόξων, ούτε εκ των απίστων».

 

Στο άρθρο αντέδρασε με οργή ο εμπορικός κόσμος της Σύρου:

«Εντόνως διαμαρτύρεται η Ομοσπονδία Επαγγελματιών και Βιοτεχνών Κυκλάδων η οποία τονίζει ότι η ανεύρεσις της αγίας εικόνος εθεωρήθη υφ’ όλων των κατοίκων, ανεξαρτήτως δόγματος, ως ένδειξις θείας ευνοίας, ετονώθη δε το αίσθημα πίστεως αυτών προς τον Θεόν. Πέντε έως δέκα χιλιάδες πιστών επισκέπτονται ημερησίως τον τόπον της ευρέσεως της αγίας εικόνος, πλείσται δε δωρεαί γίνονται αντιπροσωπεύουσαι εκατοντάδας χιλιάδων δραχμών».

Μετά τη σχετική έρευνα απεκαλύφθη ότι κάτω από το ψευδώνυμο Άγγελος Σύριος κρυβόταν ένας λόγιος ιεροδιάκονος, κάτοικος Ερμούπολης, ο οποίος κατόπιν της αποκάλυψης απομονώθηκε από την τοπική κοινωνία, διότι θεώρησαν ότι σαμποτάρισε το «θείο δώρο» που θα ξαναζωντάνευε τη φθίνουσα οικονομικά πόλη.

Τις επόμενες μέρες αρχίζουν να ακούγονται φωνές πρωτόγνωρες για την ανάγκη «ευπρεπισμού της πόλης» από φορείς και αρχές που  διαμαρτύρονται εντόνως για τα φαινόμενα επαιτείας και επαιτών που ενοχλούν τους θρησκευτικούς τουρίστες, για τη χωροφυλακή που δηλητηριάζει τα αδέσποτα σκυλιά στο κέντρο της πόλης σε ώρες μεγάλης κυκλοφορίας και για τους χασάπηδες στην αγορά που σφάζουν τα ζώα «παρουσία του πελάτου»…

ΕΠΑΙΤΑΙ

«Δεν γνωρίζομεν τι συμβαίνει εις άλλας επαρχιακάς πόλεις, έχομεν όμως την γνώμην ότι το θέαμα το οποίον παρουσιάζει η ιδική μας πόλις με τους υπερεκατόν επαίτας, κυκλοφορούντας εις τας κεντρικάς οδούς, εις ολίγας πόλεις παρουσιάζεται. Το ζήτημα αυτό θα έπρεπε να έχει απασχολήσει από καιρού και την Δημοτικήν Αρχήν και την Επιτροπήν Τουρισμού και πάντας εν γένει τους ενδιαφερομένους δια την πόλιν μας».

Εφημερίς ΘΑΡΡΟΣ, Θέρος 1936

Εν Σύρω τη 9η Ιουλίου 1936

Προς την Διοίκησιν Χωροφυλακής

Θλιβόμεθα αναγκαζόμενοι να σας υποδείξωμεν το όλως αντικανονικόν σύστημα το οποίον εφαρμόζουν τα όργανά σας κατά την δηλητηρίασιν των αδεσπότων κυνών. Περί την 10ην π.μ. πλήθος κυνών εις κεντρικοτάτην αρτηρίαν της πόλεως εκείτοντο σφαδάζοντες. Επιβάλλεται η δηλητηρίασις των κυνών να γίνεται μέχρι της 5ης π.μ. να επιβάλλεται δε η άμεσος περισυλλογή των δηλητηριασθέντων.

Επίσης παρά την υφισταμένην απαγόρευσιν της σφαγής των ζώων εντός των καταστημάτων των κρεοπωλών, οι κρεοπώλαι εκ συστήματος σφάζουν καθημερινώς τα ζώα των εντός των κατά την αγοράν καταστημάτων των, δημιουργούντες ούτως εστίας μολύνσεως συγκεντρώσεως κωνώπων και μυιών εις σημείον κεντρικότατον της πόλεως. Και δεύτερον τα κάρρα καθαριότητος παραμένουν ακάλυπτα, περιφέροντα την αποπνικτικήν οσμήν των ανά τα κεντρικώτατα σημεία της πόλεως.

 

Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΥΡΟΥ

21 Ιουλίου 1936

Προς τον κ. Δήμαρχον Ερμουπόλεως

Παρατηρήσαντες ότι ο εις την ενορίαν Αγίου Νικολάου και παρά την κεντρικήν οδόν Βαπορίων ενδιαιτούμενος και κατοικών ψυχοπαθής Κώστας, χωλός, αγνώστου επωνύμου, φωνασκεί και υβρίζει τους πάντας, ασχημονεί και βωμολοχεί δι’ όλης της ημέρας και μέχρι του μεσονυκτίου παρενοχλών ου μόνον τους περιοίκους και ολόκληρον την συνοικίαν αλλά και τους πυκνούς περιπατητάς της οδού Βαπορίων, ήτις λόγω της ανευρέσεως της Ιεράς εικόνος του Αγίου Δημητρίου κατέστη το μοναδικόν κέντρον κινήσεως εντοπίων και ξένων, έχομεν την τιμήν να παρακαλέσωμεν όπως μεριμνήσητε δια την ταχείαν εισαγωγήν του ειρημένου ψυχοπαθούς εις το ενταύθα παρ’ υμών επιδοτούμενον Άσυλον Φρενοβλαβών.

                                                                                                                     Ο Νομάρχης

 

Το καλοκαίρι του ’36 ο Γ. Κηπιώτης και η Άννα παρακολουθούν όλο αυτό το πανηγύρι που λαμβάνει χώρα δίπλα στο σπίτι τους και το καθημερινό πηγαινέλα χιλιάδων ανθρώπων που επισκέπτονται το χώρο της  «εύρεσης».

Η Άννα απογοητευμένη από τη στασιμότητα της κατάστασής της και επηρεασμένη από τον καθημερινό ντόρο των προσκυνητών δημιουργεί έναν ψευδή συνειδησιακά κόσμο όπου όλα όσα λέγονται περί θαυμάτων εκλαμβάνονται ως αληθινά, όπως άλλωστε συνέβαινε και με εκατοντάδες ακόμη ανθρώπους που ξημεροβραδιάζονταν στον τόπο της «εύρεσης». Κι έτσι σιγά σιγά βυθίζεται όλο και περισσότερο στο θρησκευτικό παραλήρημα και την ψευδαίσθηση. Βλέπει οράματα τα οποία αφηγείται στο θείο της προσμένοντας από στιγμή σε στιγμή το θαύμα της επανάκτησης της όρασής της.

Στο τέλος του 1936 ο δάσκαλος, 64 ετών πλέον, βγαίνει στη σύνταξη και σαν ύστατη πράξη προσφοράς αφιερώνεται ολοκληρωτικά στην Άννα και το πρόβλημά της και όπως γράφει σε επιστολή του στον Α. Κουΐτη: «Με τας παρηγόρους λέξεις μου ότι θα επανέλθη το φως της, κατορθώνω να  την καθησυχάζω».

Το 1936 φαίνεται  πως υπήρξε για τη Σύρο η χρονιά των Μεγάλων Συμβάντων. Λίγο μετά την «εύρεση» καταφθάνει στο λιμάνι της Ερμούπολης ένα καράβι υπό γερμανική σημαία, γεμάτο ηθοποιούς και τεχνικούς του κινηματογράφου για το γύρισμα μιας ταινίας με περιπετειώδη υπόθεση. Στους δρόμους της πόλης κυκλοφορούν τώρα καθημερινά οι γνωστότεροι σταρ του γερμανικού κινηματογράφου. Διαβάζουμε στον τοπικό τύπο της εποχής:

ΑΦΙΞΙΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΣΤΕΡΩΝ

«Την παρελθούσαν Τρίτην 23 Ιουνίου 1936, αφίχθη εις τον λιμένα μας, το Γερμανικόν ατμόπλοιον «Σλέσβιγκ», του οποίου επέβαιναν οι συμπαθείς αστέρες του κινηματογράφου Χανς Άλμπερς, Λόττε Λανγκ και Έλλεν Φρανγκ, οι οποίοι γυρίζουν μίαν νέαν, Ελληνικής υποθέσεως, ταινίαν υπό τον τίτλον «Κάτω από τον φλογερόν ουρανόν». Αι περισσότεραι σκηναί της εν λόγω ταινίας, η οποία γυρίζεται δια λογαριασμόν της Κινηματογραφικής Εταιρείας «Ούφα», εκτυλίσσονται εις την Ελλάδα. Ήδη εγυρίσθησαν διάφοροι σκηναί εις το Καλαμάκι του Κορινθιακού Ισθμού ακολούθως δε το φέρον τους αστέρας, τους σκηνοθέτας και το λοιπόν προσωπικόν ατμόπλοιον αφίχθη εις τον λιμένα μας δια να ληφθούν και εδώ μερικαί σκηναί.

Το ατμόπλοιον «Σλέσβιγκ», του οποίου το όνομα έχει μετατραπεί εις «Γκορμποντούκ», καθ’ όσον πρόκειται περί ταινίας ναυτικής φύσεως και λαμβάνει και αυτό μέρος εις αυτήν, επλεύρισεν από του απογεύματος της Τρίτης εις το κρηπίδωμα της Ακτής Πέτρου Ράλλη και αμέσως ήρχισε πυρετώδης προετοιμασία δια το γύρισμα των σκηνών. Το κοινόν της Σύρου και μάλιστα ο ωραιόκοσμος, πληροφορηθείς την άφιξιν των κινηματογραφικών αστέρων και την επικειμένην λήψιν ταινίας επί της αποβάθρας μας, ήρχισε να συρρέη καθ’ ομάδας εις την παραλίαν και να ερευνά δια των οφθαλμών το ατμόπλοιον δια να ανακαλύψη τας χαριτωμένας σταρ.

Η μεγαλυτέρα κοσμοσυρροή και κίνησις παρετηρήθη επί της αποβάθρας μας την πρωίαν της Τετάρτης. Από πολύ ενωρίς ήρχισαν να συσσωρεύονται εκεί κιβώτια, βαρέλια και παντός είδους εμπορεύματα και φορτηγίδες δια να δώσουν κατά το γύρισμα μίαν όψιν της εμπορικής κινήσεως του λιμένος. Το πολυάριθμον τεχνικόν προσωπικόν το οποίον παρακολουθεί το πλοίον δια το γύρισμα της ταινίας, με επικεφαλής τον σκηνοθέτην Ουστίνσκυ, εις πυρετώδη κίνησιν. Το προ του εστιατορίου Κωβαίου τμήμα της αποβάθρας μετετράπη, εν ριπή οφθαλμού, εις κινηματογραφικόν στούντιο. Μηχανήματα λήψεως, τεράστιοι φακοί, ηλεκτρικά συνεργεία και πλήθος εργαλείων και μηχανημάτων ετοποθετήθησαν εις την κατάλληλον θέσιν δια την λήψιν των ταινιών που θα επαίζοντο.

Η παραμονή του κοινού παρετάθη μέχρι του πέρατος του γυρίσματος των σκηνών και πέραν αυτού, τας απογευματινάς δε ώρας συνέρρευσαν  και πάλιν αρκετά πλήθη τα οποία εθαύμαζον τους αστέρας, καθημένους εις τα παραλιακά εστιατόρια, και περιηργάζοντο το ατμόπλοιον.

Περί την 10ην νυκτερινήν το «Σλέσβιγκ» ανεχώρησε δια Θήραν, προπεμφθέν με ενθουσιασμόν και ζητωκραυγάς από το πλήθος της παραλίας. Οι συμπαθείς αστέρες και το λοιπόν προσωπικόν της «Ούφα» φαίνεται ότι έμειναν ενθουσιασμένοι από την Σύρον και τους Συριανούς.

Εις Θήραν εγυρίσθησαν μερικαί σκηναί του έργου και σήμερον την πρωίαν το «Σλέσβιγκ» επέστρεψε και πάλιν ενταύθα, ένθα θα παραμείνη επί τινας ημέρας δια να γυρισθούν και άλλαι σκηναί». (26 Ιουνίου 1936)

Και ο γνωστός συριανός δημοσιογράφος Πίος Στέφανος αφηγείται χρόνια αργότερα: «Πήρανε κάμποσους τεμπέληδες για κομπάρσους και γύριζαν σκηνές. Η πρωταγωνίστρια έκανε μπάνιο και στη Βάρη· εκεί ξέχασε το μαγιό της και για πολλά χρόνια ένας μαθητής από την Ερμούπολη, που το περισυνέλεξε, το φύλαγε. Η ταινία αυτή δεν παίχτηκε ποτέ στην Ελλάδα».

Και είναι το ίδιο καλοκαίρι του ’36, κατά μήνα Αύγουστο, που ο πατέρας μου, νεαρός τότε γλύπτης και φοιτητής στη Σχολή Καλών Τεχνών, συμμετέχοντας με δύο έργα του στην Α΄ Παγκυκλαδική Έκθεση,  που διοργανώθηκε στην Ερμούπολη, θα πάρει το βραβείο γλυπτικής. Το κτίριο που στέγασε τα εικαστικά εκθέματα ήταν αυτό της Εμπορικής Σχολής.

Και εκείνες τις ίδιες μέρες ο νεοδιορισμένος πρωθυπουργός Ιωάννης Μεταξάς αναστέλλει άρθρα του Συντάγματος  και εγκαθιδρύει το δικτατορικό του καθεστώς. Με πρόσχημα την πολιτική συνεργασία των βενιζελικών με τους κομμουνιστές αρχίζει αμέσως τις εκκαθαρίσεις και τις διώξεις. Ο Κηπιώτης θορυβημένος και φοβούμενος μια νέα δίωξη, στέλνει στο Διευθυντή του που βρίσκεται στην Πάρο επιστολή όπου του γράφει:

Εν Σύρω τη 24 Αυγούστου 1936

Ιωάννην Ζάννον

Εις Πάρον

Κύριε Διευθυντά,

Πιστεύω ότι είσθε καλά όπερ εύχομαι εκ καρδίας.

Το Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας διατάσσει να αποστείλω εντός 7 ημερών Πιστοποιητικόν της γεννήσεώς μου και να γνωρίσω τον χρόνον της υπηρεσίας μου εις την Σχολήν Σύρου, όπερ και έπραξα σήμερον. Το τοιούτον με εσκανδάλισε, καθόσον μόνον δι’ εμέ ζητεί να μάθη το τοιούτον και υποθέτω πως πρόκειται περί εκκαθαρίσεως.

                                                                                              Μετά τιμής

                                                                                             Γ.Ε. Κηπιώτης

 

Όμως, από την επόμενη κιόλας χρονιά το μέγα γεγονός της «εύρεσης» της θαυματουργού εικόνας του αγίου Δημητρίου αρχίζει να θαμπώνει. Παρά τον τοπικό ζήλο ώστε να διαφυλαχτεί πάση θυσία το τουριστικό προϊόν, λίγο πριν τον εορτασμό της πρώτης επετείου ακολούθησε και έτερο δημοσίευμα από εφημερίδα, τηνιακών συμφερόντων αυτή τη φορά, που αποκάλυπτε πώς μεθοδεύτηκε η «εύρεση». Και από όσα έχω διαβάσει στο συριανό τύπο, το πλοίο της γραμμής, που ήταν επίσης τηνιακών συμφερόντων, αραίωσε τα δρομολόγια προς τη Σύρο τις μέρες του εορτασμού με αποτέλεσμα να γίνει η μετάβαση στο νησί προβληματική.

Τέλος, καταλυτικό ρόλο έπαιξε η σύζυγος του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά, η Λέλα, κόρη γνωστής τηνιακής οικογένειας που είχε στενές σχέσεις με το ίδρυμα της Ευαγγελίστριας Τήνου, και φρόντισε να κάνει ό,τι χρειαζόταν, ώστε να αποτραπεί κάθε απόπειρα δημιουργίας ανταγωνιστικού προς τα τηνιακά συμφέροντα ευαγούς ιδρύματος. Και ίσως με τη θέληση της μεγαλόχαρης, ήρθε το δεκαπενταύγουστο του 1940 και ο τορπιλισμός της Έλλης από τους Ιταλούς, γεγονός που αποτέλεσε σημείο αναφοράς και αναπτέρωσης της εθνικής ομοψυχίας στον επερχόμενο πόλεμο.

Έτσι, λοιπόν, η οικονομική ευημερία που έφερε το µέγα αυτό θαύμα στη Σύρο, διήρκεσε λίγο μόλις καιρό, ενώ απόμεινε στους κατοίκους της νήσου μόνον η πίκρα και η χλευαστική αναφορά στην «εύρεση» ως «εφεύρεση».

Μόλον τούτο όμως το 1951, ένας νέος άντρας που διακονούσε στο ναό του αγίου Νικολάου και είχε βιώσει σαν παιδί τον απόηχο της «εύρεσης», έστησε μια νέα εύρεση και αφού αφηγήθηκε στους δικούς του τη σειρά των ενυπνίων του, ζήτησε από τον αδιόρθωτο μητροπολίτη Φιλάρετο, τον εκ Σικάγου, να στείλει κάποιους μαζί του για να σκάψουνε, όπερ και εγένετο. Και η φάση της δεύτερης «εύρεσης» ξεκίνησε από το Λιβοχώρι, με την περιφορά της «θαυματουργού» εικόνας της θεομήτορος στην πόλη και την έκθεσή της σε δημόσιο προσκύνημα στο ναό του αγίου Νικολάου. Μόνο που αυτή τη φορά το «θαύμα» δεν έμελλε να κρατήσει επί πολύ, γιατί ανάμεσα στον κόσμο που περίμενε την επόμενη μέρα στην ουρά για να προσκυνήσει ήταν και η θεία του διάκου η οποία, όταν έφτασε η σειρά της και αντίκρισε την εικόνα, έμπηξε τις φωνές: «Αχ, παναγία μου, εδώ είσαι κι εγώ νόμιζα ότι σε είχα χάσει…» Κι αυτό σήμανε και το τέλος της νέας αυτής «εύρεσης», ενώ ο νεαρός διάκονος «ξυρίστηκε» και υποβιβάστηκε σε ισόβιο νεωκόρο της αυτής εκκλησίας.

Και όπως γράφει και ο Ροΐδης στην Πάπισσα Ιωάννα: «Καθώς ο γνήσιος οινοπότης βδελύττεται τους νοθεύοντας τον οίνον, ούτω και ο καλός χριστιανός αποστρέφεται τους αναμιγνύοντας εις την θρησκείαν, ίνα καταστή επικερδεστέρα, τας παντοίας της κεκαρμένης ή πολυμάλλου κεφαλής των εφευρέσεις, τα θαύματα των εικόνων, τους θεούς της ειδωλολατρίας μετημφιεσμένους εις αγίους, τας προσκυνήσεις, τα εισιτήρια του Παραδείσου, τα άγια λείψανα, τα κομβολόγια και άλλα ιερατικά εμπορεύματα, δι’ ων το επάγγελμα των Αποστόλων κατέστη και αυτής της ιατρικής και ονειροκρισίας αγυρτικώτερον».

ΤΕΟΣ ΡΟΜΒΟΣ

 

Εδώ μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο ΠΕΡΙ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ

Εδώ μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο ΠΕΡΙ ΕΡΩΤΟΣ

Εδώ μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο ΠΕΡΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ

Εδώ μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο ΠΕΡΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Εδώ μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ