Νάξος, η νήσος του Διονύσου

Posted: Αύγουστος 24, 2010 in Στα νησιά του Αιγαίου (1)
Ετικέτες: , , ,

ΝΑΞΟΣ, Η ΝΗΣΟΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

Του Τέου Ρόμβου 

Αγαπητοί μου φίλοι, το κείμενο που ακολουθεί είναι κείμενο μέθης και συνοδεύεται από ένα ποτήρι κρασί που θα το πίνετε γουλιά-γουλιά…

Μετά από ένα εξαιρετικά ταραγμένο ταξίδι, προσεγγίσαμε τα Παλάτια και από την αρχαία Πορτάρα που στεφανώνει το μεσαιωνικό κάστρο διακρίναμε τους υψηλούς φοίνικες που δέρνονταν απ’ τον άνεμο μπροστά από τις κλειστές πόρτες των πυργόσπιτων. Μεγάλα κύματα σκέπαζαν την προκυμαία μέσα στο λιμάνι της Νάξου και το κρύο μας περόνιαζε για τα καλά. Στη διάρκεια της διαδρομής προς τα δυτικά έβρεχε καταρρακτωδώς. Όταν φτάσαμε πια στο Καστράκι η βροχή και ο αέρας είχαν σταματήσει. Περπατήσαμε για λίγο στην ακρογιαλιά, τα πόδια μας βούλιαζαν μέσα στη λευκή ψιλή άμμο, φοινικόπτερα τρομοκρατημένα από την παρουσία μας πέταξαν μακριά πάνω από τα ερείπια της μυκηναϊκής ακρόπολης, στη θάλασσα μισοβυθισμένα στρογγυλεμένα βράχια που έγλειφε ιδανικά το νερό. Εδώ, κατά τη διήγηση, ο Διόνυσος είχε συναντήσει την Αριάδνη που θρηνούσε την εγκατάλειψή της και την παρηγόρησε. Φτάσαμε στο Πυργάκι, το κεδροδάσος φυτρώνει μέσα από τις αμμοθίνες, στο βάθος ο Ζας χιονισμένος και κάπου εκεί πίσω χαμένο το χωριό των εξεγερμένων ποιητών της Απεράθου.

Στους κατοίκους των νησιών του Αιγαίου τα μεθυστικά φυτά, τα βοτάνια της απόλαυσης, τα φαρμάκια και οι ιδιότητές τους ήταν γνωστές από την αρχαιότητα. Είχαν παρατηρήσει  πως, όταν τα παιδιά κυλιόντουσαν πάνω στα θερισμένα σταροχώραφα, παίζοντας, αισθάνονταν συχνά παράξενες ζάλες. Και στη διάρκεια του θερισμού τόσο οι άντρες όσο και οι γυναίκες λέγανε πως αναδυόταν από τη γη κάποιο μίασμα  που τάραζε κακόβουλα το μυαλό τους. Το κεφάλι του θεριστή γέμιζε ιλίγγους, βάραιναν τα μέλη του από ονειροπολήσεις και δεν μπορούσε να κουνηθεί. Κάπως έτσι, έγινε γνωστή η ερυσιβώδης όλυρα που φύτρωνε μέσα στις καλλιέργειες των σιτηρών, του κριθαριού και της βρώμης και οι άνθρωποι έκτοτε έμαθαν να την χρησιμοποιούν για να προκαλούν τα οράματα των μυστηρίων.

Λίγη ώρα δρόμο από το χωριό Απόλλωνας, μέσα στο γκριζοκόκκινο βουνό ξεπρόβαλλε το γιγάντιο άγαλμα του Διονύσου που δεν έχει μετακινηθεί ποτέ από το αρχαίο λατομείο όπου κόπηκε  στις αρχές του 6ου π.Χ. αιώνα. Μέσα στους αμπελώνες διακρίναμε ασύρτικο κρασοστάφυλο, αθήρι, σταυροχιώτικο, αμοργιανό, ξυλομαχαιρούδα, φωκιανό, μαυροτράγανο, απαλές, μοσχάτο Σάμου, λημνιό,  ψαροσύρικο, παριανό Μυκόνου και στροφυλιάτικο. Μου’ ρθε στο νου το μεθυστικό ταξίδι στη νήσο του Διονύσου όπως το περιγράφει ο Λουκιανός:

«Τα κλήματα που ξεφύτρωναν από τη γη ήταν θαλερά και υγιή, στο πάνω μέρος τους όμως φύτρωναν λαγόνες γυναικείοι που κατέληγαν σε κανονικές γυναίκες. Κι από τις άκριες των γυναικείων δαχτύλων φύτρωναν αμπελοκλάδια φορτωμένα τσαμπιά σταφύλια. Όταν πλησιάσαμε, μας δέχτηκαν με χαρά μεγάλη και ζήταγαν να μας περιποιηθούν, κι άλλες τους μιλούσαν λυδικά, άλλες ινδικά, οι περισσότερες όμως μας μίλαγαν ελληνικά. Και μας φιλούσαν στο στόμα, κι όποιον φιλούσαν μεθούσε αμέσως κι ερωτευόταν. Δεν μας άφηναν όμως να κόψουμε τους καρπούς τους γιατί πόναγαν και τσίριζαν. Και κάποιες ζητούσαν να κάνουμε έρωτα. Δυο σύντροφοί μου που τις πλησίασαν πολύ, δεν μπόρεσαν πια να φύγουν, γιατί τους κρατούσαν δεμένους από τ’ αχαμνά. Σε λίγο μάλιστα φύτρωσαν κι από κείνων το σώμα κληματσίδες,  στα δάχτυλά τους μπλέχτηκαν έλικες των βοτρύων κι άρχισαν πια να καρποφορούν».

Στα νησιά έρεαν, ο πράμνειος οίνος, μηλίτης, κυδωνίτης, ακορίτης, κέδρινος, ρητινίτης, μανδραγορίτης, ο παυσίλυπος οίνος. Εκείνα τα αρχαία χρόνια συνήθιζαν να ρίχνουν μέσα στο κρασί σπόρους από αφιόνι για να ξορκίσουν το κακό κι έπιναν το Νηπενθές για να ξεχάσουν το πόνο τους από την αποχώρηση των προσφιλών τους προσώπων. Ο άνθρωπος δεν αντέχει τη δυστυχία, τη μελαγχολία, τη θνητότητά του. Η μέθη του λύνει τη γλώσσα, του προσφέρει απόλαυση, χαρά, ευδαιμονία, τον απελευθερώνει και τον ταξιδεύει στην άλλη διάσταση ή κάπου στο ενδιάμεσο του εδώ κι εκεί. Μερικές φορές πίνοντας αποκτά μιαν επιπλέον αίσθηση, την έκτη, γίνεται εναργέστερος, μπορεί και βλέπει πίσω από τα επιφαινόμενα. Τα πλάσματα του έρωτα, η μέθη τ’ απελευθερώνει, κεντρίζει τον ερωτικό τους πόθο, μεγαλώνει την ερωτική τους ορμή,  τα αποχαλινώνει. Άλλοτε πάλι, ανυψώνει τον άνθρωπο και τον πλησιάζει στους θεούς,  το κορμί αποστάζεται και  μεταλλάζει σε πνεύμα.

Έξω από το χωριό Δανακός, το οχυρωμένο μοναστήρι του Φωτοδότη με τον τεράστιο πλάτανο. Στα απόκρημνα γκρεμνά του βοτανολογούσαν τα παλιά χρόνια το μυθικό φυτό μώλυ με τη μαύρη ρίζα και το λευκό λουλούδι, τον ελέβορο για να θεραπεύσουν την παράνοια, υοσκύαμο, μανδραγόρα, δατούρα-στραμώνιο. Απ’ τους Άραβες οι νησιώτες ναυτικοί απέκτησαν τη συνήθεια να χρησιμοποιούν τα σωληνωτά άνθη του στραμώνιου σαν υποδοχείς του χασίς που το κάπνιζαν μαζί με τριμμένα φύλλα του φυτού σαν ευφραντικό, ηδονιστικό αφροδισιακό. Κάπνιζαν επίσης ένα μίγμα υοσκύαμου, κάνναβης και φασκόμηλου.

Ο φυσιοδίφης Διοσκουρίδης έδωσε στο φυτό άτροπος το όνομα της άκαμπτης Μοίρας που κόβει το νήμα της ζωής για να δείξει τη δραστικότητα του δηλητηρίου. Θεωρείται πιθανό ότι στα βακχικά όργια ανακάτευαν σπόρους της ατρόπου στο κρασί του Διονύσου για να προκαλέσουν τη μανία των Μαινάδων. Έτρωγαν, μεθούσαν, χόρευαν, έφταναν στην έκσταση και τελείωναν με ερωτικά όργια.

Στο μεσαίωνα οι γυναίκες της ισπανικής και της ιταλικής αριστοκρατίας χρησιμοποιούσαν το χυμό του φυτού διαλυμένο στο νερό για να διαστείλουν τις κόρες των ματιών τους, ώστε να δείχνουν πιο ονειρικές και όμορφες.

Η Άτροπος προκαλεί οράματα με εμφανίσεις νεκρών, αυξάνει την ερωτική διάθεση, επιφέρει σύγχυση, ντελίριο. Τα όνειρα γίνονται μέρος της πραγματικότητας και εάν κάποιος θελήσει ενύπνια να πετάξει θα βιώσει αυτή την εμπειρία. Κάπως έτσι γίνονταν τα ταξίδια των σαμάνων και οι πτήσεις των μαγισσών, οι οποίες έφτιαχναν μια αλοιφή με μίγμα υοσκύαμου, μανδραγόρα και δατούρας, άλειφαν με αυτό τη σκούπα τους, την έβαζαν ανάμεσα στα πόδια τους και σε λίγο ίπταντο…

Ψηλά στα βουνά θαυμάζαμε τα νερά που κατεβαίνουν ορμητικά από τις  κορφές και σε μια μαρμάρινη πλάκα είδαμε χαραγμένα τα ονόματα αυτών που είχαν παρασυρθεί από τα νερά του χειμάρρου. Κατεβήκαμε στο Φλεριό, στην καταπράσινη κοιλάδα, και επισκεφθήκαμε μέσα σε ένα μαγευτικό κήπο το γιγάντιο ηδονικό κούρο που κείτεται στο έδαφος στη θέση που τον παράτησαν οι αρχαίοι μαρμαρογλύπτες. Ο άνεμος γύρω χαϊδεύει τις φυλλωσιές των δένδρων, σήμαντρα, τροκάνες και κουδούνες μοναδικοί ήχοι στα αυτιά μας, στον ουρανό αετοί και βαρβάκια κυνηγιόνταν με τσιρίδες.

Στη Μακεδονία έδιναν τσάι με σπόρους άτροπου στα μωρά για να τα κοιμίζουν, στην Πελοπόννησο σπόρους από αφιόνι και στα νησιά θεριακή. Η θεριακή, σύμφωνα με δημοσίευμα της εποχής, ήταν: «Οπιώδες έκλεγμα, υγρόν και σύνθετον από διαφόρους βοτάνας διαλεγμένας, ετοιμασμένας και κοπανισμένας εις κόνιν, και συνδεδεμένας με καθαρόν μέλι. Ωνομάσθη δε ούτω, διότι η κυριωτέρα χρήσις της επενοήθη ως αντιφάρμακον εις το φαρμάκι των θηρίων. Η καλυτέρα θεριακή κατασκευάζετο εις την Βενετίαν και διαδίδετο εις την οικουμένην εις μικράς θήκας από πέταλο κασσιτερωμένου δοχείου».

Φτάσαμε στην κορυφή του απότομου βουνού, στο κάστρο του Απαλίρου. Κάτω στους πρόποδες βρισκόταν η πρωτεύουσα της βυζαντινής Νάξου. Δυτικά, στα πέρατα του πελάγους αχνοφαίνεται η Σύρος μέσα σε πορτοκαλιές εκρήξεις και μπλαβιές παραισθήσεις, η ώρα της χειμωνιάτικης δύσης. Μόλις που ακούγεται το μπαγλαμαδάκι και η στριγκιά φωνή του Μάρκου:

Είμαι αλανιάρης στους δρόμους και γυρίζω

κι απ’ την πολλή μαστούρα μου κανέναν δεν γνωρίζω

κι απ’ την πολλή την σούρα μου το νου μου δεν ορίζω

είμαι αλανιάρης στους δρόμους τριγυρίζω.

Άντε, στην υγειά μας…

 http://galera.gr/magazine/modules/articles/article.php?id=144

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s